Dünya KOAH Günü

Dünya KOAH Günü etkinlikleri bu yıl 15 Kasım 2006 günü ülkemizin de içinde bulunduğu 100’den fazla ülkede yapılacaktır. Etkinliklerin amacı, kamuoyunun, sağlık görevlilerinin ve yöneticilerinin konu ile ilgili olarak bilgilendirilmesi ve bu önemli halk sağlığı sorunu konusunda yetkililerin harekete geçmelerinin teşvik edilmesidir. Çünkü, hastaların ancak % 10-25’inin teşhis edilebildiği ve teşhis edilenlerin de çok azının uygun tedavi aldığı düşünülmektedir.
Kronik obstrüktif (tıkayıcı) akciğer hastalığı (KOAH), dünyada ve ülkemizde sık görülen ve yaygınlığı giderek artan bir hastalıktır. Hastalığın oluşumunda en önemli neden sigara içimidir; hastalık ayrıca iç ve dıı ortam hava kirliliği, çocukluk çağında geçirilen infeksiyonlar ve düşük sosyoekonomik durumla ilişkilidir. Dünyada en çok ölüme yol açan hastalıklar arasında 4. sıradadır. Ülkemizde erişkin nüfusun %40’ından fazlasının sigara içtiği ve sigara içiminin de giderek arttığı düşünülürse, önümüzdeki yıllarda hastalığın daha da yaygınlaşacağı kolayca söylenebilir. Sigara içen kişilerin yaklaşık %15-20’sinde KOAH gelişmektedir. Dolayısıyla, eldeki veriler sınırlı olmakla birlikte, halen ülkemizde 5 milyon kadar KOAH’lı hasta bulunduğu tahmin edilmektedir.
KOAH, kronik bronıit ve amfizeme baılı olarak akciğerlerde hava akımının kısmen geri dönüşlü olarak kısıtlanması şeklinde tanımlanır. Hava akımındaki bu kısıtlanma ilerleyici olup, akciğerlere gelen zararlı gaz veya partiküllere vücudun verdiği anormal inflamatuvar cevabın bir sonucudur. Bu inflamasyonun mekanizmaları henüz çok iyi bilinmemekle birlikte, inflamasyona katılan çeşitli hücreler ve bu hücrelerden salınan medyatörler akciıerlerde hasar gelişimine neden olmaktadır.
Hastalık büyük havayollarını (bronşlar), küçük havayollarını (bronşiyoller), akciğer parankimini ve pulmoner damarları etkiler. Kronik bronıitin temel özelliıi olan aıırı mukus salgılanması, büyük havayollarından kaynaklanmaktadır. Sigara dumanı ve diğer irritanlara uzun süreli maruz kalma, bronşlardaki submukozal bezlerin sayı ve büyüklüğünde artışa yol açmakta, bu da kişide öksürük ve balgam çıkarma şikayetlerine neden olmaktadır. Hastalığın başlangıç döneminde var olan bu şikayetler hastalar tarafından önemsenmeyebilir. Ancak sonraki yıllarda, hava akımındaki kısıtlanmanın artması ile önceleri egzersiz sırasında olan ve daha sonra istirahat sırasında bile ortaya çıkan nefes darlığı şikâyeti eklenir. Bronşlarda daralma, havayolu inflamasyonu, sekresyon artımı ve akciğerin elastik büzülme özelliğinin kaybından (amfizem) dolayı hastalar nefes vermekte güçlük çekmekte ve hava hapsine bağlı olarak istirahat halinde bile akciğerler daha ilişkin bir hal almaktadır. Bu durum hastalarda solunum iş yükünün artmasına, solunum kaslarının yorulmasına ve nefes darlığına yol açmaktadır. Nefes darlığı genellikle 50 yaş üzerinde belirginleşmekte ve ne yazık ki hastalar bu şikayetle hekime başvurdukları anda akciğer kapasitelerinin yarıya yakın azaldığı saptanmaktadır.
KOAH’ın teşhisinde hastalık öyküsü ve muayene bulguları yönlendiricidir, ancak kesin tanı solunum fonksiyon testleri (spirometri) ile konur. Spirometri, hastalığın şiddetinin belirlenmesi ve seyrinin değerlendirilmesinde de yardımcıdır. Test için yapılması gereken, derin bir nefes aldıktan sonra hızla bilgisayarlı bir cihaz içine nefes verilmesidir. KOAH, sinsi gelişen bir hastalık olduğundan, hastalığın erken teşhisi için özellikle 40 yaş üstündeki sigara içen kişilerin, şikâyetleri olmasa dahi solunum fonksiyon testleri ile değerlendirilmesi önerilmektedir. Çünkü hastalık teşhis edilir ve hasta sigarayı bırakırsa, akciğerlerdeki fonksiyon kaybı devam etse bile yavaşlamaktadır.
KOAH’lı hastalarda solunum fonksiyonlarındaki kayıp arter kan gazlarında oksijen azlığına ve ilerleyen dönemlerde karbon dioksit artışına neden olur. Arter kanında oksijen düşüklüğü ise pulmoner damarlarda hipertansiyona ve sonuçta sağ kalp yetmezliğine yol açar. Hastalığın erken teşhisi bu komplikasyonların önlenmesi yönünden de önem taşımaktadır.
KOAH’ın erken teşhisi için aşağıdaki soruları yanıtlayınız:
1. Haftanın çoğu günü sık sık öksürüyor musuzı
2. Haftanın çoğu günü balgam çıkarıyor musunuz?
3. Yanıtlarınıza göre nefesiniz daha kolay mı daralıyor?
4. Yanıtınız 40’ın üstünde mi?
5. Halen sigara içiyor musunuz ya da eskiden içtiniz mi?
Yukarıdaki sorulardan en az üçüne evet yanıtı verdiyseniz, doktorunuza başvurarak sizde KOAH olup olmadığını sorun ve basit bir solunum testi yaptırın. KOAH erken dönemde saptanırsa, akciğerlerinizin daha fazla zarar görmesini engeller ve kendinizi daha iyi hissetmenizi sağlayacak önlemleri alabilirsiniz.
Unutmayın,
Nefesiniz daralıyorsa, çaresiz değilsiniz!

Doç. Dr. Münire Gökırmak
Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi

Tarih : 15-11-2006